Η ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΤΟΥΑΛΕΤΑ

Ιωάννα Αντωνιάδου-Κουμάτου, παιδίατρος

Δ/ντρια Τομέα Αναπτυξιακής Παιδιατρικής

Ινστιτούτο Υγείας του Παιδιού

Η εκπαίδευση στην τουαλέτα είναι μια σημαντική αναπτυξιακή στιγμή για το παιδί. Μέχρι αυτή την ηλικία η ούρηση και η αφόδευση του αντιμετωπίζονταν καλοδεχούμενα, το πλύσιμο και το άλλαγμα μετά από αυτό ήταν ευκαιρία για χάδια και επικοινωνία. Ξαφνικά, διαμορφώνεται μια απαίτηση από τους γονείς κι το περιβάλλον: να πάψει να βρέχεται και να λερώνεται επάνω του και να χρησιμοποιεί την τουαλέτα ή το δοχείο του. Η όλη διαδικασία μάλιστα επειδή είναι επενδυμένη με την έννοια της εκπαίδευσης καλύπτει τα γεγονότα με ένα μανδύα απόστασης, αυστηρότητας, πειθαρχίας, άγχους και καμιά φορά τιμωρίας. Η επιθυμία των γονιών είναι όλα να μπουν σε τάξη όσο πιο γρήγορα και καλύτερα γίνεται.

Η εκπαίδευση στην τουαλέτα είναι μια κοινωνική επιταγή, που η οικογένεια αλλά και ο παιδικός σταθμός καμιά φορά το χειρίζονται σαν να πρόκειται για ακαδημαϊκή επιτυχία. Όλο αυτό το κλίμα γεννάει τεράστια σύγχυση στο παιδί. Ο λόγος για τον οποίο χρησιμοποιώ τον όρο εκπαίδευση στην τουαλέτα είναι για να αποφύγω την έκφραση εκπαίδευση των σφιγκτήρων, γιατί η εκπαίδευση στην τουαλέτα είναι μια πολύ σύνθετη υπόθεση στην οποία συμμετέχουν όλα τα συναισθηματικά και βιολογικά χαρακτηριστικά αυτής της ηλικίας. Μερικοί προτείνουν τον όρο αγωγή για να μη βαρύνεται καν από την έννοια της εκπαίδευσης.

Το παιδί πριν αρχίζει να μαθαίνει να χρησιμοποιεί την τουαλέτα, αναπτυξιακά, πρέπει να έχει καταφέρει τα εξής: να μπορεί να τρέχει, να σκαρφαλώνει, να ανεβαίνει σκαλάκι, να ανεβάζει / κατεβάζει τα παντελόνια του, να εκτελεί δυο εντολές μαζί, να χρησιμοποιεί μικρές φράσεις από δύο λέξεις, να μπορεί να καθίσει για 3 – 5 λεπτά, να επιθυμεί να το αλλάζουν όταν λερώνεται, να επιθυμεί να ανταποκριθεί στις προσδοκίες των γονιών του ώστε να τους ευχαριστήσει, να επιθυμεί να εναντιώνεται και να αρνείται καθώς και να χαίρεται την αυτονομία του και την ιδιοκτησία του στην καθημερινότητα.

Σε αυτή την αναπτυξιακή στιγμή, η οποία έρχεται γύρω στα 2 -2,5 χρόνια συνήθως, είναι νευρολογικά εφικτός και ο έλεγχος των σφιγκτήρων της ούρησης και της αφόδευσης. Τότε μόνο τότε είναι η κατάλληλη στιγμή γι εκπαίδευση στην τουαλέτα. Οι γονείς απευθύνονται στους παιδιάτρους συχνά, ρωτώντας κυρίως αν το παιδί είναι «ώριμο». Όμως, η έκβαση της όλης διαδικασίας εξαρτάται όχι μόνο από την ωριμότητα του παιδιού αλλά και από το συναίσθημα του παιδιού και της οικογένειας, τον τρόπο της εκπαίδευσης και την κατανόηση της «αποτυχίας». 

Τα επιδημιολογικά στοιχεία δείχνουν ότι το 26% των παιδιών ηλικίας 24μ. , 85% των παιδιών ηλικίας 30μ. και 98% των παιδιών ηλικίας 36μ. είναι ικανά να αρχίσουν την εκπαίδευση τουαλέτας. Ο μέσος όρος εκπαίδευσης διαρκεί περίπου 3 μήνες και η εκπαίδευση για τη νύχτα καλό είναι να γίνει 4-6 μήνες μετά την εκπαίδευση για την ημέρα. Τα κορίτσια συνήθως αρχίζουν νωρίτερα και τα καταφέρνουν γρηγορότερα από ότι στα αγόρια.

Εφ΄ όσον κρίνετε ότι μπορεί το παιδί σα να αρχίσει την εκπαίδευση στην τουαλέτα, καλό θα ήταν να ακολουθήσετε τα εξής βήματα :

  1. Συζητήστε με το παιδί σας ότι τώρα που μεγαλώνει θα μπορούσε να χρησιμοποιεί το δοχείο του ή τη λεκάνη όπως κάνουν τα μεγάλα παιδιά, αλλά και εσείς.
  2. Αν το παιδί αρνηθεί, σεβαστείτε την άρνηση και δοκιμάστε 1-2 μήνες αργότερα.
  3. Αγοράστε μαζί το δοχείο του ώστε να του αρέσει. Το δοχείο μπορεί να βρίσκεται κατ΄ αρχήν στο δωμάτιο του, στο σαλόνι ή στην τουαλέτα.
  4. Πρέπει για ένα μικρό διάστημα να ενισχύσετε το παιδί σας να κάθεται με τα ρούχα του, χωρίς πίεση. Θα βοηθούσε να βλέπει τους γονείς του ή τα αδέλφια του να χρησιμοποιούν την τουαλέτα.
  5. Υποστηρίξτε το παιδί σας να ταυτιστεί μαζί σας αγοράζοντας του μερικά καινούρια εσώρουχα  «σαν του μπαμπά» ή «σαν της μαμάς». Αυτό θα το κάνει να νοιώσει ωραία και θα νοιώσει ότι έχει κάποιο κέρδος από το μεγάλωμα του. Θυμηθείτε ότι σχεδόν πάντοτε όταν λέμε στο παιδί μας «μεγάλωσες», αυτό το συνοδεύουμε με τη στέρηση μερικών κεκτημένων π.χ. μεγάλωσες φάε μόνος σου, ντύσου μόνος-μόνη σου κ.λ.π. σπάνια λοιπόν το μεγάλωμα συνοδεύεται με ευχαρίστηση από την πλευρά των παιδιών.

Η πάνα στο μεσημεριανό ή νυχτερινό ύπνο βγαίνει λίγους μήνες αργότερα. Αυτό συνήθως δεν απαιτεί ειδική στρατηγική. Τις περισσότερες φορές φτάνει η συμφωνία του παιδιού. Αρχίζει κανείς βγάζοντας την πάνα στο μεσημεριανό ύπνο.

Συχνά τα παιδιά την περίοδο της εκπαίδευσης στην τουαλέτα και εξ αιτίας του συναισθηματικού σταδίου στο οποίο βρίσκονται κατακρατούν τα κόπρανα τους. Πολλά παιδιά λερώνουν την πάνα τους όταν τη φορούν για το μεσημεριανό ή βραδινό ύπνο, αλλά μερικά κρατούν τα κόπρανα τους για πολλές μέρες. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα η λειτουργία της αφόδευσης να γίνεται επώδυνη. Μερικά παιδιά προσπαθούν με απίθανους τρόπους να αναστείλουν την τάση τους για αφόδευση. Συχνά συμβαίνει να λερώνονται χωρίς να το καταλαβαίνουν δηλαδή να έχουν αυτό που οι γιατροί ονομάζουν «εγκόπριση». Σε αυτή την περίπτωση είναι απαραίτητο το παιδί να βοηθηθεί με σωστή διατροφή ή αν ο γιατρός σας κρίνει με φάρμακα τα οποία θα μαλακώσουν τα κόπρανα. Στην περίπτωση της διαιτητικής αντιμετώπισης είναι σφάλμα να συνδέουμε το είδος της τροφής με τη δυσκοιλιότητα, γιατί έχουμε πολλές πιθανότητες να βρεθούμε αντιμέτωποι με την άρνηση του παιδιού. Τροφές που βοηθούν είναι τα φρούτα και ιδιαίτερα τα δαμάσκηνα και τα ακτινίδια, τα λαχανικά και οι τροφές που είναι πλούσιες σε φυτικές ίνες π.χ. μαύρο ψωμί. 

 

 

 

 

 

 

Δυστυχώς τα παιδιά σε αυτή την ηλικία συχνά αρνούνται αυτές τις τροφές. Η ευρηματικότητα της μητέρας μπορεί να βοηθήσει. Λίγο δαμασκηνόζουμο μέσα στη φρουτόκρεμα ή κολοκύθι τριμμένο ή και νιφάδες δημητριακών στα μπιφτέκια, πλιγούρι στην τυρόπιτα ή τη σούπα, κουάκερ στις γεμιστές ντομάτες είναι μερικοί από τους τρόπους που έχω δει μητέρες να χρησιμοποιούν για αυτό το σκοπό.

Θυμηθείτε για την εκπαίδευση στην τουαλέτα απαιτούνται:

 


Αναδημοσίευση από το περιοδικό

«ΠΑΙΔΙ, ΥΓΕΙΑ & ΑΝΑΤΡΟΦΗ»